اسرار کاشیهای زرینفام کیش
به گزارش پایگاه خبری اخبار جزایر، کاشیهای زرینفام مکشوفه از کارگاه سه در محوطه تاریخی حریره، یکی از شگفتانگیزترین یافتههای باستانشناسی جزیره کیش به شمار میرود؛ کاشیهایی ستارهایشکل با شش گوشه که بر خمیره نخودیرنگ ساخته شدهاند و لعاب اولیه آنها در طیف طلایی، زرد و قهوهای بوده، اما با گذر زمان به رنگ خرمایی تیره تغییر یافته است. این کاشیها نهتنها از نظر زیباییشناسی چشمگیرند، بلکه رازهایی از هنر ایرانی دوره اسلامی را در دل خود نهفته دارند.
بر سطح این کاشیها مجموعهای از نقوش هندسی، گیاهی و انسانی دیده میشود؛ خطوط متقاطع همراه با نقطهگذاریهای ریز، سروهای مشبک، ترکیببندیهای ظریف حیوانات با شاخ و برگ درختان و صحنههایی که دو حیوان یا پرنده در حالت قرینه روبهروی هم قرار گرفتهاند. برخی از این کاشیها دارای کتیبهاند و در میان آنها رباعی زیبایی نیز دیده میشود که پیشتر به مولانا جلالالدین رومی نسبت داده شده بود. اما به گفته دکتر عبدالله قوچانی، این انتساب درست نیست، چراکه همین رباعی بر ظروف زرینفام تاریخداری چون بشقاب سال ۶۱۳ هجری نیز دیده میشود؛ یعنی زمانی که مولانا هنوز کودکی بیش نبوده است.
پیشینهای گستردهتر از آنچه میپنداریم
هنر کاشیسازی در ایران پیشینهای چند هزارساله دارد. شواهد باستانشناسی نشان میدهد ایرانیان از اواخر هزاره دوم پیش از میلاد با ساخت سفالینههای لعابدار آشنا بودهاند. در دوره اسلامی، این هنر مسیر تازهای پیمود و از قرن چهارم هجری به بعد، با ظهور کاشیهای رنگی و تزئینی، به اوج شکوفایی رسید. کاشیهای زرینفام نیز در همین دوران تکامل یافتند و در قرنهای هفتم تا دهم هجری به بالاترین سطح هنری خود رسیدند.
سفالینههای زرینفام در ایران، عراق و مصر تولید میشدند، اما مرکز واحد و قطعی برای تولید آنها مشخص نیست. با این حال، کاشان، ری، ساوه، گرگان و تخت سلیمان از مهمترین مراکز شناختهشده این هنر بهشمار میروند. کاشیهای ستارهای زرینفام حریره نیز از نظر نقوش و تکنیک با نمونههای مکشوفه تخت سلیمان و کاشان قابل مقایسهاند؛ و همین شباهتها نشان میدهد که کیش در دوران ایلخانی از مراکز فعال تجارت آثار هنری و اشیای تزئینی بوده است.
راز علمی زرینفامها؛ وقتی نانو در دل تاریخ کشف شد
یکی از جذابترین ابعاد این کاشیها کشف اخیر پژوهشگران ایرانی و ایتالیایی است: وجود نانوذرات نقره و مس در لعاب آنها. این ذرات عامل اصلی درخشش طلایی و تغییرات رنگی کاشیها هستند. آزمایشها با استفاده از تابش پروتون، ترکیبات دقیق لعاب را آشکار کرده و ثابت کرده است که هنرمندان ایرانی، قرنها پیش از ظهور فناوری نانو، به صورت تجربی به خواص نانومتری مواد دست یافته بودند و از آنها برای خلق جلوههای بصری خیرهکننده بهره میبردند. هرچند هنوز مشخص نیست این فناوری چگونه اجرا میشده، اما هوشمندی و دقت هنرمندان آن دوره امروز نیز محققان را شگفتزده میکند.
پیوند هنر کیش با میراث ملی
کاشیهای زرینفام حریره نهفقط اشیای تزئینی، بلکه نشانهای از جایگاه کیش در شبکه فرهنگی ایران اسلامی هستند. این آثار ثابت میکنند که جزیره کیش، برخلاف تصور رایج، صرفاً بندری تجاری نبوده، بلکه حلقهای مهم در زنجیره هنر ایرانی محسوب میشده است؛ هنری که در کاشان، سلطانیه و تخت سلیمان به اوج رسیده و رد پای آن امروز در سفالینههای باستانی کیش نیز دیده میشود.
ارسال دیدگاه
مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰